Deel deze pagina:

Nieuwe praktijken

Beschermen zonder woorden

Als jeugd- en gezinsbeschermer werkt Firouzeh Kazemi veel met beelden en symbolen. Met deze werkwijze probeert zij door te dringen tot ouders als woorden geen effect meer lijken te hebben. Hoe ziet dat ‘beschermen zonder woorden’ eruit?

Het komt regelmatig voor dat woorden en termen niet bekend zijn bij cliënten, vooral als zij een andere culturele achtergrond hebben.

Auteur: Lucinda van Ewijk

Waarom ben je met ‘beschermen zonder woorden’ begonnen?

‘Ik ben op mijn 23e vanuit Iran naar Nederland gekomen. Ik moest in die tijd de Nederlandse taal leren en dat vond ik erg lastig. Voor mij voelde het letterlijk als knoeien met taal. Ik heb veel tijd besteed aan het leren van Nederlandse uitdrukkingen, omdat die in de Perzische taal ook veel gebruikt worden.

Ik heb de taal snel opgepikt en was daarna veel bezig met duidelijk communiceren naar mensen. Toch voelde ik dat het lastig was om mensen mij beter te laten begrijpen. Een paar jaar later, toen ik in de jeugdhulpverlening ging werken, had ik nog steeds het gevoel dat ouders en cliënten die ik hielp mij niet helemaal snapten.

Dat was de aanleiding voor de vraag: hoe kan ik doordringen tot ouders als mijn woorden geen effect meer hebben? Voor mij was dat antwoord: tekeningen maken, dingen laten zien. Het is inmiddels mijn manier van werken geworden. Ik gebruik nu veel spreekwoorden, ik visualiseer dingen. En dat werkt. Het komt namelijk regelmatig voor dat woorden en termen niet bekend zijn bij cliënten, vooral als zij een andere culturele achtergrond hebben.’

Na de uitleg begrepen de ouders heel goed waar het probleem lag. De moeder kon het letterlijk voelen op dat moment.

Hoe ziet ‘beschermen zonder woorden’ er in de praktijk uit?

‘Ik zal een voorbeeld geven. Ik was een keer bij een Irakees gezin met vier kinderen. De ouders hadden relatieproblemen en de kinderen werden fysiek en emotioneel mishandeld. Het gezin had al hulp gevraagd en er waren veel hulpverleners bij het gezin betrokken, maar toen ik bij het gezin kwam merkte ik dat de ouders niet goed snapten wat de kern van het probleem was.

Tijdens ons eerste gesprek liet ik de moeder een dienblad en een vat met zout pakken. Ik heb haar gevraagd of ze het zout in haar hand wilde strooien en boven het dienblad wilde houden. Het zout in haar hand stond symbool voor haar kinderen en haar hand voor de opvoedstijl van de ouders.

Ik vroeg de moeder om haar ‘kind’ stevig vast te houden en haar hand samen te knijpen. Toen ze dat deed liep het zout tussen haar vingers door. Daarna vroeg ik haar om haar hand open te houden en haar vingers uit elkaar te houden. Ook hierbij liep het zout langzaam tussen haar vingers door. Daarna vroeg ik haar om haar hand open te houden en haar vingers bij elkaar te doen. Dit keer bleef het zout liggen.

Met deze oefening heb ik aan de ouders uitgelegd dat haar hand staat voor de manier waarop ze haar kind opvoedt. Als het kind geen ruimte krijgt of je het mishandelt, dan glipt het tussen je vingers door. Als je het kind vrij opvoedt en geen grenzen stelt, dan glipt het langzaam uit je vingers. Maar als je een kind de ruimte geeft en niet onder druk zet, maar wel duidelijke grenzen stelt, dan zie je dat een kind in jouw hand blijft.

Er zijn ook autochtone gezinnen die gewoon een duidelijke uitleg willen, zonder het ‘HBO-gelul’.

Na de uitleg begrepen de ouders heel goed waar het probleem lag. De moeder kon het letterlijk voelen op dat moment en de vader begreep het ook. Toen moeder zei dat ze last kreeg van haar pols als ze haar hand zo omhoog moest houden, ondersteunde vader haar meteen met zijn eigen hand. Dat was een mooie manier om te laten zien dat het belangrijk is dat zij elkaar ondersteunen en op één lijn zitten. De oefening bracht het gesprek vooruit: op het einde van de eerste afspraak konden we al doelen met elkaar bespreken.’

Gebruik je deze methode vooral bij gezinnen met een andere culturele achtergrond?

‘Nee hoor. Ik gebruik de methode bij allerlei soorten gezinnen, ook autochtone gezinnen die gewoon een duidelijke uitleg willen, zonder het ‘HBO-gelul’. Beschermen zonder woorden is ook meer dan een plaatje of een filmpje dat je gebruikt; het is een manier van communicatie die je overal kan gebruiken.

Ik heb de methode laatst ook gebruikt bij een gezin dat verwikkeld was in een vechtscheiding. Aan het begin van de afspraak heb ik de namen van de kinderen op papier gezet. Toen ik na een ruzie merkte dat de ouders niet vooruit kwamen en uit het oog verloren waar het om draaide, heb ik de vellen met de namen van de kinderen opgepakt en verscheurd. Dat kwam binnen. Sindsdien zijn er goede afspraken gemaakt; het verschil met daarvoor is gigantisch.’

Veel collega’s gebruiken ‘beschermen zonder woorden’ al zonder dat ze zich daar bewust van zijn.

Werken jouw collega’s ook met ‘beschermen zonder woorden’?

‘Ja. In 2014, tijdens een training, reageerden collega’s heel enthousiast toen ik vertelde hoe ik gesprekken voer met cliënten met ‘gebruik van beelden. Ze vonden het heel inspirerend en hebben me gevraagd om mijn methode in de organisatie te presenteren en uit te breiden. Daar ben ik sinds 2015 mee bezig. Ik heb het afgelopen jaar veel workshops en een webinar gegeven.

Het mooie is dat veel collega’s ‘beschermen zonder woorden’ al gebruiken zonder dat ze zich daar bewust van zijn. Als ze voor het opstellen van een gezinsplan een genogram of een levenslijn tekenen, dan is dat namelijk ook beschermen zonder woorden.

Als je in jouw land geen wet hebt over leerplicht of jeugdzorg, dan snap je niet wat de kern van de jeugdzorg in Nederland is.

Natuurlijk is met beelden werken niet de enige manier van communicatie. Voor mij is het heel vanzelfsprekend, een vertrouwd iets, maar voor mensen die gewend zijn om met pen en papier te werken is het een minder goede werkwijze. Het is belangrijk dat je een manier kiest die past bij jou en de gezinnen waarmee je werkt. Als ouders jouw woorden goed kunnen volgen, dan zijn beelden niet nodig.’

Wat is jouw wens voor de toekomst?

‘Dat het imago van jeugdzorg beter wordt. Het beeld van de jeugdzorg is heel negatief. Dat vind ik jammer, want ik zie elke dag hoe mijn collega’s hun best doen om hun werk op een positieve manier vorm te geven. Toch snap ik het negatieve imago wel, zeker als je een andere culturele achtergrond hebt. Als je in jouw land geen wet hebt over leerplicht of jeugdzorg, dan snap je niet wat de kern van de jeugdzorg in Nederland is. Dat moet je dan goed uitleggen.

Ik ben samen met mijn twee collega’s bezig met het schrijven van een leerboek. Ik geef zelf workshops over beschermen zonder woorden. Het zou heel mooi zijn als andere organisaties in de toekomst weten dat deze werkwijze er is en hem ook gebruiken. Daar gaan we vanaf 2017 actief op inzetten.’

Geplaatst op 18-10-2016 door Lucinda van Ewijk interesting40 6274 6

6 Reacties

Geef een reactie

Stuur mij een email bij een nieuwe reactie.

  1. Zulfikar guler

    Interessante innovatieve methode

  2. Dennis Kragten

    Vanuit mijn jarenlange ervaring bij de WSG ook overtuigd van de toegevoegde waarde van aangepast communiceren en visualiseren. Voor iedereen! Keep it simple.

  3. Regina Flu

    Wat fijn dit. Ik teken ook veel of gebruik beelden of verhalen. Succes en houdt mij op de hoogte over het leerboek.
    Trouwens mijn moeder corrigeerde ons altijd met spreekwoorden en gezegden

  4. steffi

    mooie en effectieve manier!

  5. Rachid

    Deze manier van communiceren gebruik ik tegenwoordig in gesprekken met klanten en wordt vaker zeer gewaardeerd.
    Dankjewel Firouzeh 🙂

  6. E.hesselink@nidos.nl

    worden hier ook workshops in gegeven, waar je, je voor aan kan melden?